أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

206

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

و متابعت تو ننمايند ، و خداى خود را تكبير گوى و حضرت بزرگوار او را بصفت كبريا و جبروت مخصوص گردان ، بزرگوار مطلق و پادشاه بر حقيقت او را دان ، و او را خوان ، و جامهء خود را از نجاست پاك كن ، و نفس خود را از وسخ و دنس رذايل بشوى ، و دل خود را از علايق جسمانى و آويزش « 1 » اين جهانى طهارتى ده . ابن عبّاس گفت كه : جامه‌ات بايد « 2 » كه از وجهى حلال و پاكيزه بود . ابن زيد گفت كه : تو جامه بشوى ؛ و چنان مكن كه مشركان ؛ كه ايشان جامه نشويند . طاووس گفت كه : جامه كوتاه‌دار كه جامهء كوتاه از لوث نجاست پاكيزه ماند . أمير المؤمنين على عليه السّلام جامهء كوتاه داشتى گفتند : چرا جامه كوتاه ميدارى ؟ - گفت : لأنّه أبقى و أتقى و أنقى . [ وَ الرُّجْزَ فَاهْجُرْ ] « 3 » و از بدى و مآثم و معاصى ببر تا از عذاب خداى تعالى بريده باشى و دور شده . كلبى گفت : دور باش از آنچه مستحقّ عذاب شوى مخالفت هواى نفس كن . گرد دوستى دنيا مگرد « 4 » كه دوستى دنيا سر هر خطائى است اگر عطا دهى آن عطا مده تا بيشتر از آنچه داده باشى بازستانى كه بر عطا عوض طمع داشتن لايق حال كريمان نباشد و اين خاصّ رسول را بوده است « 5 » و گفته‌اند : اين نهى تنزيه است نه نهى تحريم ؛ روا باشد كه چيزى بدهند و بيشتر از آن بازستانند .

--> ( 1 ) - در بعضى نسخ : « آميزش » ؛ پس « آويزش » بمعنى علاقه و تعلّق و دل بستن بدنياست . ( 2 ) - در بعضى نسخ : « جامهء بايدت » . ( 3 ) - ابو الفتوح ( ره ) نسبت بقرائت [ الرُّجْزَ ] و معنى آن اقوالى آورده فراجع ( ج 5 ؛ ص 424 ) . ( 4 ) - از اينجا معنى [ لا تَمْنُنْ تَسْتَكْثِرُ ] آغاز مىشود و أبو المحاسن ( ره ) همهء اقوال را نقل نكرده و از جملهء آنها اين است : « حصف از مجاهد گفت : ضعيف مباش از آنكه عمل بسيار كنى من قولهم : حبل منين ؛ أى : ضعيف ، دليل اين تأويل قرائت عبد اللّه مسعود است : و لا تمنن تستكثر ؛ أى لا تضعف من استكثار العمل » طالب باقى اقوال بتفسير ابو الفتوح ( ره ) رجوع كند ( ج 5 چاپ اوّل ؛ ص 424 ) . ( 5 ) - أبو المحاسن ( ره ) عبارت چند نفر را تلفيق كرده زيرا عبارت ابو الفتوح ( ره ) اين است : « مفسّران در معنى آيت خلاف كردند ؛ بيشتر مفسّران گفتند : معنى آيت آنست كه چيزى به كسى مده براى آنكه تا بيش از آن عوض بستانى ؛ قتاده گفت : چيزى به كسى مده براى طمع دنيا ؛ ضحّاك و مجاهد گفتند : اين خاصّ رسول ( ص ) بود » .